معاون حقوقي بين‌المللي وزارت خارجه گفت: حضور جمهوري اسلامي ايران در تروئيكاي جنبش عدم تعهد فرصت‌هاي مناسبي را براي ارتقاء نقش كشورمان در پيشبرد اهداف و مواضع اصولي جنبش فراهم آورده است.

سيد محمد علي حسيني معاون حقوقي بين‌المللي وزارت امور خارجه در گفتگويي به تشريح دستاورد‌ جمهوري اسلامي ايران در كسب ميزباني شانزدهمين اجلاس وزراي خارجه جنبش عدم تعهد پرداخت كه مشروح آن از نظر خوانندگان مي‌گذرد.

سوال: موضوع مصاحبه مطبوعاتي ما تشريح دستاورد جمهوري اسلامي ايران در كسب ميزباني شانزدهمين اجلاس سران جنبش عدم تعهد مي‌باشد، قبل از پرداختن به اين مسئله توضيحي در مورد وضعيت جنبش عدم تعهد در شرايط جاري نظام بين‌الملل ارائه فرماييد؟

*جنبش عدم تعهد بزرگترين تشكل سياسي بين‌المللي پس از سازمان ملل متحد مي‌باشد كه با 118 عضو متشكل از كشور‌هاي در حال توسعه نقش فعالي در عرصه مسائل بين‌المللي دارد، اگر چه فلسفه وجودي جنبش عدم تعهد به دوران جنگ سرد باز مي‌گردد ولي عليرغم فروپاشي نظام دو قطبي نه تنها جنبش به فعاليت‌هاي خود ادامه داده است بلكه همواره تلاش كرده تا نقش موثري در عرصه مسائل جهاني ايفا كند. جنبش عدم تعهد با برگزاري نشستهاي متعدد در سطوح مختلف كارشناسي، وزرا و سران در خصوص مهمترين تحولات و مسائل عمده جهاني در ابعاد مختلف سياسي، اقتصادي و اجتماعي موضعگيري مي‌كند، اين مواضع در شكل اسناد و بيانيه‌هاي مختلف صادر مي‌شود، همچنين دفتر هماهنگي جنبش عدم تعهد به رياست دوره‌اي جنبش در مقر سازمان ملل متحد در نيويورك پيگير مصوبات جنبش بوده و گروه عدم تعهد در جلسات مختلف سازمان ملل از جمله در وين و ژنو مواضع جنبش عدم تعهد را تشريح مي‌كند.

سوال: سابقه عضويت جمهوري اسلامي ايران و فعاليت‌هاي كشورمان در جنبش عدم تعهد به چه نحو بوده است؟

*جمهوري اسلامي ايران بر اساس اصول بنيادين و اوليه سياست خارجي خويش يعني "سياست نه شرقي و نه غربي " پس از پيروزي انقلاب اسلامي در ششمين اجلاس سران جنبش عدم تعهد در هاوانا در سال 1358 به عضويت جنبش عدم تعهد درآمد. جمهوري اسلامي ايران طي 30 سال عضويت در جنبش عدم تعهد همواره به عنوان يكي از كشورهاي فعال و پيشرو در كليه نشست‌هاي جنبش عدم تعهد به ويژه اجلاس‌هاي سران و وزراي خارجه شركت داشته و در تدوين مواضع و تصميمات جنبش در خصوص مسائل و تحولات مهم بين‌المللي نقش فعالي را ايفا كرده است. نمايندگي‌هاي كشورمان نزد سازمان ملل به ويژه در نيويورك نيز در كليه جلسات دفتر هماهنگي جنبش عدم تعهد حضور فعالي داشته‌اند.

سوال: لطفاً در مورد سابقه در خواست جمهوري اسلامي ايران براي ميزباني شانزدهمين اجلاس سران جنبش عدم تعهد توضيحي ارائه بفرمائيد؟

*در ابتدا لازم است به اين مسئله بپردازم كه جمهوري اسلامي ايران عليرغم فعاليت‌هاي محوري و گسترده‌اي كه در جنبش عدم تعهد از زمان عضويت در سال 1358 به بعد داشت ليكن هيچگاه رياست جنبش را در اختيار نداشته است. با توجه به اهميت جنبش عدم تعهد و نقش موثر رياست در آن، موضوع ميزباني شانزدهمين اجلاس سران جنبش عدم تعهد در دستور كار سياست خارجي كشور قرار گرفت.
بر اين اساس هيات جمهوري اسلامي ايران در جريان چهاردهمين اجلاس سران جنبش در هاوانا در شهريورماه 1385 آمادگي كشورمان را براي ميزباني شانزدهمين اجلاس سران جنبش عدم تعهد در سال 1391 اعلام كرد. همزمان با اعلام نامزدي كشورمان، قطر نيز در همان اجلاس تمايل كشورش براي ميزباني اجلاس مذكور را اعلام كرد.

سوال: خواهشمند است اقداماتي كه جمهوري اسلامي ايران براي كسب اين دستاوردهاي بزرگ انجام داد را تشريح فرماييد؟

* با توجه به اهميت ميزباني اجلاس سران جنبش عدم تعهد و نظر به اينكه قطر نيز همزمان پيشنهاد ميزباني براي شانزدهمين اجلاس سران را ارائه داده بود، برنامه‌هاي متعددي از سوي وزارت امورخارجه براي پيشبرد و تصويب پيشنهاد جمهوري اسلامي ايران در دستور كار قرار گرفت. مسلماً با توجه به رقابت قطر با كشورمان رايزني با مقامات ارشد اين كشور از جمله اقدامات صورت گرفته در اين زمينه بود، كه نتيجه آن موافقت قطر با ميزباني جمهوري اسلامي ايران در حاشيه نشست وزراي خارجه دفتر هماهنگي جنبش عدم تعهد در هاوانا در ارديبهشت ماه 1388 بود.
علاوه بر رايزني با مقامات قطري، مجموعه اي از اقدامات و فعاليت‌هاي ديگر نيز صورت گرفت كه در تصويب پيشنهاد جمهوري اسلامي موثر بود برخي از اين اقدامات به طور مستقيم در رابطه با نامزدي كشورمان براي كسب رياست شانزدهمين اجلاس سران بود كه در اين ارتباط مي‌توان با رايزني‌ها و مكاتبات جناب آقاي متكي وزير محترم امورخارجه با همتايان خويش و فعاليت‌هاي نمايندگي‌هاي كشورمان در كشورهاي عضو جنبش عدم تعهد بر اساس دستور‌العمل‌هاي وزارت امور خارجه و همچنين فعاليت‌هاي موثر هيات جمهوري اسلامي ايران در اجلاس وزراي خارجه دفتر هماهنگي جنش عدم تعهد در هاوانا در ارديبهشت ماه و همچنين پانزدهمين اجلاس سران جنبش عدم تعهد در شرم الشيخ در تيرماه سال جاري اشاره كرد.
در كنار اقدامات فوق برخي فعاليت‌ها و اقدامات جمهوري اسلامي ايران در چارچوب جنبش عدم تعهد نيز در فرآيند جلب ديدگاه مثبت اعضاي جنبش عدم تعهد جهت تصويب پيشنهاد ميزباني كشورمان براي شانزدهمين اجلاس سران نقش بسزايي داشته است، در اين زمينه مي‌توان به برگزاري اجلاس وزراي خارجه جنبش عدم تعهد پيرامون حقوق بشر و تنوع فرهنگي در شهريورماه 1386 در تهران اشاره كرد.
لازم به ذكر است هيات جمهوري اسلامي ايران در چهاردهمين اجلاس سران جنبش عدم تعهد در هاوانا پيشنهاد برگزاري اين اجلاس را مطرح كرد كه با اجماع به تصويب رسيد و پس از آن برنامه ريزي براي برگزاري موفق اين اجلاس صورت گرفت. اين اجلاس نخستين اجلاس وزراي خارجه جنبش عدم تعهد در جمهوري اسلامي ايران بود كه با استقبال گسترده كشورهاي عضو جنبش مواجه شد.
اقدام ديگري كه تاثير خوبي در ديدگاه كشورهاي عضو جنبش نسبت به توانايي كشورمان در برگزاري نشست شانزدهمين سران جنبش در جمهوري اسلامي ايران داشت برگزاري پانزدهمين اجلاس وزراي خارجه جنبش عدم تعهد در مردادماه 1387 در تهران بود. در اين اجلاس كه با شعار همبستگي براي صلح و عدالت برگزار شد از مجموع 118 كشور عضو جنبش عدم تعهد، وزراي خارجه و نمايندگان 98 كشور عضو، 12 كشور ناظر و 7 سازمان ناظر، همچنين 10 كشور و سازمان بين‌المللي ميهمان (مجموعاً 127 هيات) در اجلاس تهران شركت كردند و لذا از نظر تعداد شركت كنندگان پانزدهمين اجلاس وزراي خارجه جنبش عدم تعهد، بزرگترين اجلاسي بود كه تاكنون در ايران برگزار شده است.
برگزاري موفقيت آميز دو نشست فوق الذكر اهميت و جايگاه جمهوري اسلامي ايران را در جامعه بين‌المللي ارتقا بخشيد و پذيرش ميزباني كشورمان براي اجلاس سران جنبش عدم تعهد در سال 1391 عليرغم تلاش برخي از كشورهاي غربي براي تضعيف جايگاه كشورمان در عرصه بين‌المللي را تسهيل كرد. علاوه بر مجموعه اقدامات و فعاليت‌هاي فوق‌الذكر، مواضع اصولي و مستحكم جمهوري اسلامي ايران طي 30 سال گذشته در حمايت از منافع كشورهاي در حال توسعه و طرح ديدگاه هاي عدالت طلبانه بر اساس آموزه‌هاي اسلامي و ملي كشورمان نيز تاثير زيادي در ديدگاه مثبت كشورهاي عضو جنبش عدم تعهد در ارتباط با كشورمان و بالطبع در حمايت از پيشنهاد جمهوري اسلامي ايران براي ميزباني شانزدهمين اجلاس سران جنبش عدم تعهد در تهران داشته است.

سوال: لطفا توضيحي در مورد تصويب پيشنهاد جمهوري اسلامي ايران در پانزدهمين اجلاس سران جنبش عدم تعهد در شرم الشيخ ارائه بفرمائيد؟

* ابتدا لازم به است به استقبال اجلاس وزراي خارجه دفتر هماهنگي جنبش عدم تعهد در هاوانا در ارديبهشت ماه 1388 بپردازيم، در نتيجه رايزني‌ فعال هيات جمهوري اسلامي ايران در حاشيه نشست فوق الذكر، اجلاس مذكور نهايتاً از پيشنهاد كشورمان براي ميزباني شانزدهمين اجلاس سران جنبش در تهران استقبال كرد ليكن با توجه به اينكه تصميم گيري در خصوص محل برگزاري اجلاس آتي سران بر عهده سران كشورهاي عضو جنبش عدم تعهد مي‌باشد تصميم‌گيري نهايي در اين زمينه موكول به اجلاس شرم الشيخ شد.
خوشبختانه در اجلاس اخير سران جنبش عدم تعهد در شرم الشيخ مصر توصيه وزراي جنبش عدم تعهد با حمايت سران كشورهاي عضو جنبش عدم تعهد مواجه شد و در جلسه اختتاميه اين اجلاس ميزباني كشورمان براي برگزاري شانزدهمين اجلاس سران در سال 1391 به تصويب رسيد.

سوال: اهميت كسب ميزباني اجلاس آتي سران جنبش عدم تعهد را تشريح فرمائيد؟

*اهميت كسب اين دستاورد بزرگ از جنبه‌هاي مختلف قابل توجه و بررسي است، اولاً اينكه مصوبه فوق الذكر مويد اعتماد بالاي جنبش عدم تعهد به نقش موثر جمهوري اسلامي ايران در چارچوب جنبش عدم تعهد و معادلات جهاني و همچنين ظرفيت‌ بالاي كشورمان در برگزاري موفق اين اجلاس مي‌باشد ثانيا، حمايت كشورهاي عضو جنبش عدم تعهد از پيشنهاد كشورمان براي ميزباني اجلاس آتي جنبش در حالي صورت مي‌گيرد كه برخي قدرت‌ها و كشورهاي غربي با تبليغات منفي و رايزني‌هاي سياسي گسترده به دنبال تخريب وجهه جمهوري اسلامي ايران در عرصه بين‌المللي بوده‌اند.
اين دستاورد بسيار مهم در واقع واكنش منفي كشورهاي در حال توسعه و جنبش عدم تعهد به اين قبيل سياست‌هاي منفي و مغرضانه اين قدرت‌ها و كشورها مي‌باشد.
علاوه بر جنبه‌هاي فوق الذكر با تصويب پيشنهاد كشورمان، جمهوري اسلامي ايران علاوه بر رياست سه ساله بر جنبش عدم تعهد در فاصله سال‌هاي 1391 تا 1394 از هم اينك به مدت 9 سال عضو تروئيكاي جنبش عدم تعهد مي‌باشد. تروئيكاي جنبش عدم تعهد متشكل از روساي سابق، كنوني و آتي جنبش از اهميت بسياري در پيشبرد تصميمات و مواضع جنبش در عرصه بين‌المللي برخوردار است، در واقع حضور جمهوري اسلامي ايران در تروئيكاي جنبش فرصت‌هاي مناسبي را براي ارتقاء نقش كشورمان در پيشبرد اهداف و مواضع اصولي جنبش تعهد فراهم آورده است. اين وضعيت باعث تقويت سياسي خارجي جمهوري اسلامي ايران در عرصه بين‌المللي خواهد شد.
در اينجا لازم است اشاره‌اي كوتاه به نقش مثبت جنبش عدم تعهد در خنثي سازي سياست مغرضانه كشورهاي غربي در ارتباط با برنامه هسته‌اي كشورمان داشته باشيم همانطور كه مطلعيد كشورهاي غربي در ابتدا فشارهاي سنگيني را بر جمهوري اسلامي ايران در شوراي حكام آژانس انرژي اتمي وارد كردند و با فضاسازي منفي و مغرضانه و سياسي كردن پرونده هسته‌اي كشورمان اين موضوع را به شوراي امنيت ارجاع دادند، در اين ميان وزارت امور خارجه فعاليت گسترده‌اي در جلب حمايت جنبش عدم تعهد از برنامه صلح آميز هسته‌اي كشورمان آغاز كرد كه خوشبختانه نتايج مثبتي نيز به همراه داشت. بيانيه تروئيكاي جنبش عدم تعهد، بيانيه‌هاي متعدد گروه عدم تعهد در آژانس بين‌المللي انرژي اتمي، بيانيه اجلاس وزراي خارجه دفتر هماهنگي جنبش در پوتراجاياي مالزي در سال 1385، بيانيه چهاردهمين اجلاس سران جنبش عدم تعهد در هاوانا در سال 1385 و همچنين بيانيه پانزدهمين اجلاس وزراي خارجه جنبش عدم تعهد در تهران در سال 1387 در حمايت از برنامه هسته‌اي كشورمان از جمله نتايج مثبت اقدامات وزارت امور خارجه بوده است.

سوال: برنامه و سياست جمهوري اسلامي ايران در قبال جنبش عدم تعهد به ويژه با توجه به عضويت در تروئيكاي جنبش و رياست آتي بر آن چگونه است؟

* به اعتقاد ما جنبش عدم تعهد يكي از مهمترين و موثرترين تشكلهاي بين‌المللي مي‌باشد كه با توجه به عضويت 118 كشور در حال توسعه در آن ظرفيت بالقوه و بالفعل بالايي براي تاثيرگذاري در معادلات جهاني دارا مي‌باشد. شرايط جاري حاكم بر نظام بين‌الملل مويد آن است كه اصول و اهداف بنيادين جنبش عدم تعهد كماكان از كارايي و اعتبار بالايي براي رفع چالش‌ها و مشكلات سياسي، امنيتي، اقتصادي و اجتماعي جهان برخوردار است. جنبش طي دوران حيات خود نشان داده كه در بسياري از مواقع و تحولات بهتري و كاربردي ترين راهكارها و مواضع را براي حل مشكلات جهاني ارائه كرده است.
عليرغم عملكرد مثبت جنبش در بسياري از مسائل، با توجه به تغييرات و روند تحولات در عرصه جهاني به نظر مي‌رسد يكي از مهمترين موضوعات مهم تجديد نظر در ساز و كارهاي جنبش عدم تعهد براي تقويت كارايي آن در پاسخ دادن سريع و موثر به نيازهاي جاري جامعه جهاني و حل معضلات و چالش‌هاي موجود مي‌باشد. همكاري موثر و مستمر كشورهاي عضو جنبش عدم تعهد و تلاش در جهت اجراي مصوبات جنبش عدم تعهد و اتخاذ مواضع اصولي و راهبردي در چارچوب مجامع بين‌المللي به ويژه سازمان ملل متحد از ضرورت‌هاي جدي به شمار مي‌آيد.
با توجه به ملاحظات فوق، ما در صدديم با رايزني و همكاري مستمر با كشورهاي عضو جنبش عدم تعهد به ويژه اعضاي تروئيكا يعني مصر رئيس كنوني و كوبا رئيس قبلي جنبش راهكارهاي مناسب براي تقويت نقش جنبش در عرصه‌هاي مختلف محقق سازيم.
خبرگزاری فارس